اندیشه

درباره نقــد

نقــد خوب است‌، اما بـرای همسایه

نویسنده: ترور بادی - منتقد، نمایشگاه‌گردان و مورخ معماری برگردان: مســـعود تقوی
دیدگاه نقد معماری را همگان می‌پسندند؛ اما افراد کمی در عمل به آن علاقه‌مندند...
دیدگاه نقد معماری را همگان می‌پسندند؛ اما افراد کمی در عمل به آن علاقه‌مندند. تجربه من این است که عموم مردم نقد را دوست دارند؛ جز معماران‌، سردبیران‌، توسعه‌دهندگان‌، تبلیغ‌کنندگان‌، مجلات و روزنامه‌ها. این موضوع مسائلی را درباره نقد معماری به‌وجود می‌آورد که در ادامه می‌خوانید.
نقد معماری شکلی هنری است که عده زیادی از ما به دنبال شکوفایی آن هستیم؛ ولی ثابت شده است که ‌جز  تعداد اندکی ازكلان‌شهرها‌، برقراری آن در جاهای دیگر دشوار است. نقد معماری با افزایش محبوبیت روزنامه‌ها و مجلات موضوعی در اروپا و شهرهای بزرگ آمریکا رشد کرد. فرهنگ نقد معاصر انگلیسی ریشه در تفکرات دو نویسنده برجسته عصر ویکتوریایی دارد.
 ایده منتقد معماری درمقام «فعال اجتماعی» از زمان ویلیام موریس به ارث رسیده است. نوشته‌های او درباره حفاظت از بناهای تاریخی فراخوان‌هایی برای «اقدامات فوری» بودند. موریس منتقد‌، جداکردن لایه‌های تاریخی توسط ویوله له دوک را «خراشیدن» می‌نامید و آن را عملی ناپسند می‌شمرد. وی همچنین کسانی را که تعصبی رومانتیک در بازگرداندن بناها به نقطه‌ای در تاریخ پرفرازونشیب خود داشتند‌، نقد می‌کرد. نقد معماری جین جیکوبس و منتقد سابق نیویورک‌تایمز‌، آدا لوییز هکستابل،  ادامه‌ای بر باور موریس مبنی بر استفاده از نثر پرخاشگر با هدف رفع مشکلات موجود است.
جان راسکین منتقد معماری را اخلاق‌مدار می‌دانست. شالوده کتاب‌های «سنگ‌های ونیز» و «هفت چراغ معماری» بنیان محکمی در باورهای بنیادگرا و کالوینیستی - مسیحی راسکین داشت که در اعتقاداتی چون «حقیقت در ساختار» و «صداقت در متریال» آشکار بود. نقد معماری راسکین ترکیبی است از پاراگراف‌هایی از توصیفات قوی با تفاسیر استادانه برای مفاهیم اخلاقی و حتی روحانی درباره تصمیمات معمارانه. تمایلات اخلاق‌‌مدار در نقد معماری در ستون «خط آسمان» لوییس مامفورد در مجله نیویورکر و در نوشته‌های سردبیر مجله «بررسی معمارانه»‌، پیتر دیوی، ادامه یافت.
جریان سوم رشد نقد معماری در فلسفه آلمانی و نوشتارهای تاریخ هنر‌، از کانت و هگل تا هایدگر و حتی ویتگنشتاین در اوایل قرن بیستم‌، پدید آمد. آن‌ها متون نظری و ادبی مهمی را درباره مفاهیم تفسیر و ارزیابی ساختمان‌ها نوشتند. همزمان‌، سنت محققان تاریخ هنر آلمان در نوشته‌های ویتکور و سمپر مشاهده می‌شد. تلاقی این گرایش‌ها برای نقد معمارانه این اعتبار را فراهم کرد تا به معماری به‌عنوان یک رشته فکری مستقل بپردازد و نوشتار را از قید سنت اخلاقی و راهبردی موریس - راسکین رها سازد. در بطن این نوشته‌‌ها مفاهیم دقیقی وجود دارند که به زمان و مکان پیدایش‌شان محدود نیستند؛ ولی در بدترین حالت‌، فلسفه‌بافی‌هایی پرمدعا یا تحلیل‌هایی ظاهری و بیهوده‌‌اند.
 امروزه این گرایش در نقد معماری گروهی کوچک از دانشگاهیان و نمایشگاه‌گردانان (انتخاب‌کنندگان آثار) همچنان ادامه دارد که معمولا به اشتباه به آن «تئوری معماری» گفته می‌شود. ذکر این نکته مهم است که نظریه سنتی «موریس -راسکین» یا هرگونه فعالیت پویای نقد معماری که به ارزشیابی و تعامل با ساختمان‌های معاصر می‌پردازد‌، در جامعه دانشگاهی جایگاهی ندارد. از سوی دیگر‌، آن بخش از نقد معماری که آن را «تئوری» می‌نامند تنها در دانشگاه‌ها و نگارخانه‌های هنری رواج دارد و بر طراحی ساختمان‌ها و تحول فیزیکی شهرها تاثیر اندکی به جا می‌گذارد. جداسازی گرایش سنتی و تئوری مدرن‌، خود  مساله‌ای جدی است و از اهداف من در نقد معماری‌، تلفیق این دو گرایش است.
در قرن بیستم‌، این سنت‌های نقد، همزمان با گسترش مطبوعات معماری در کشورهای فرانسوی‌، ایتالیایی و اسپانیایی‌زبان‌، در کشورهای غیرغربی نیز رواج یافت. هنگامی‌که معماران این مناطق از میان هجوم مدرنیزاسیون می‌گذشتند‌، بحث‌هایی درباره تضاد میان سنت و تکنولوژی‌های نوین  و هویت ملی دربرابر ایده‌ها و فرم‌های جهانی‌، به‌طور پیوسته وجود داشت. ابتدا ژاپن و آمریکای لاتین و به دنبال آن‌ها بقیه آسیا‌، خاورمیانه و آفریقا درباره این موضوعات به بحث پرداختند. آزادی‌های جدید دوره پسامدرن معماری در سال‌های 1980 بحث‌های مهمی درباره اقتباس از سنت‌های تاریخی را در این مناطق برانگیخت که این بحث‌ها همزمان با مباحثی مشابه در فرهنگ اروپایی - آمریکایی نیز درگیر شدند. برای مثال‌، ارجاعات معمار مصری‌، عبدالواحد الوکیل‌، به بناهای بومی و مذهبی باستانی‌، سبب ایجاد بحث‌های جالبی در دنیای اسلام درباره استفاده پسامدرن از تاریخ معماری شد؛ یعنی بحثی که همزمان در غرب به‌صورت جنگ سبک‌ها19 خود را نشان داد. مساله دیگر در نقد معماری این است که چنین بحث‌هایی توسط رسانه‌های معماری غربی و دانشگاهیان نادیده گرفته شده‌اند...




ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code