اندیشه

موروها را به ‌خاطـر بسپار2

نویسنده: میشل لامپراکوس4 / استاد دانشگاه مریلند كالج‌پارك برگردانِ نیلوفر رسولی
مباحثِ معطوف به میراث فرهنگی گاهی همان قدر به زمانِ حال مربوط‌اند كه به گذشته. تاریخِ طولانی تلاش‌ برای تغییر، اصلاح و بازسازی مسكیتا‌-كاتدرالِ3 كوردوبا می‌تواند زمینه‌ای مناسب برای درك تغییر نگرش‌های بی‌طرفانه، ستایش‌كننده، تغییردهنده و مخالفِ اسپانیا در ارتباط با امروز و گذشته‌ی اسلامی اسپانیا باشد.
كوردوبا شهر ارواح است. البته می‌توان گفت كه اسپانیا كشور ارواح است؛ اما نمودِ آن در جنوب كه محل بسیاری از حوادث اسفناك این كشور است بیش‌تر دیده می‌شود. از اواخرِ قرن نوزدهم، این ارواح تمایلاتِ مدرن را برای نجات میراث شهر و جذب گردشگر به تسخیر خود درآورده‌اند. این منطقه‌ی تاریخی با رویكرد محافظتی در اوایل سال 1912 میلادی شناسایی شد و هدف این امر از زبان شهردار این منطقه چنین بود:
«برای جاودانگی و حفاظت، تا حدِ ممكن، از آن ویژگی‌های نوعیِ مردم ما در مناطقی كه به واسطه‌‌ی ساختار كلاسیك خیابان‌هایشان و جنبه‌های كلی گروه، خاطره‌‌ی نژادهای ازمیان‌رفته و وقایع اعصار دور و كنجكاوی بازدیدكنندگان را بیدار می‌كنند».
زمانی كه پروژه‌ی میراث شروع شد، این «نژادهای ازمیان‌رفته»، مسلمانان و یهودی‌ها، صدها سال بود كه در شبه‌جزیره حضور نداشتند. در اوایل دوران مدرن و به‌عنوان بخشی از روندِ ساختن حکومتی متحد و به‌تمامی كاتولیك، برخی از آن‌ها ناچار بودند تغییرِ دین دهند یا به تبعید بروند. این حاضرانِ غایب در شهر و چشم‌انداز اطراف آن موثر بوده‌اند : طرح‌بندی‌های نامتداولِ كلیسا مرهون پلانِ مسجدهایی است كه روی آن‌ها ساخته شده‌اند، و مناره‌های پنهان‌شده در میان برج‌های ناقوس، ساختمان‌هایی كه شایع‌ است كنیسه بوده‌اند، خیابان‌هایی كه نام‌شان گذشته‌ی عربی‌اسلامی شهر را زنده می‌كند و دیگر اموری كه جنایات تفتیش عقاید را به یاد می‌آورند. اما برخی از ارواحْ متاخر‌ترند : صومعه‌های خالی كه دولت لیبرال در قرن نوزدهم ضبط‌شان‌ كرد، مجسمه‌های بی‌سر در كلیسا‌ها كه شورشیان ضدکلیسا طی جنگ داخلی به آن حمله كرده بودند و قبرِ بی‌نشان قربانیانِ حكومت وحشت فرانكو. اصطلاح «پیمان فراموشی» كه همراه با انتقال اسپانیا به سمت‌وسوی دموكراسی بوده است، به یك معنا همه‌ی تاریخ اندلس را تشخص می‌بخشد. تاریخ، بلكه تاریخ‌های ویژه، مكررا دفن شده‌اند؛ تنها برای مدتی از زیر خاك بیرون آورده شده و سپس در چرخه‌ای جدید از فراموشی، دوباره به‌خاك سپرده شده‌اند.
یكی از ساختمان‌های بارزی كه در قلب شهر كوردوبا و در تقابلِ با بافت اطراف خود قرار گرفته است، اصطلاحا «مِسكیتا كاتدرال (مسجد-كاتدرال)5» نام دارد (تصویر 1). این بنا به‌عنوان یكی از یادبودهای بزرگ عالَم معماری، افتخار شهر است - منبع غرور، ثروت و اضطراب. با‌این‌كه این ساختمان تقریبا به مدت هشت قرن كلیسای جامع بوده است، بسیاری از محلی‌ها هنوز از آن به نام «لا مسكیتا6» یاد می‌كنند. در سال‌های اخیر كلیسا كوشیده است این رویه را تغییر دهد و نزاع میان كلیسا و فعالان شهری بر سر كنترل معنای ساختمان شدت زیادی داشته است. شدتِ نزاع برای آنان كه خارج از منطقه‌اند، حیرت‌آور است؛ به‌ویژه مشكلاتِ مبرم منطقه كه در نتیجه‌ی وضعیتِ مستاصل اقتصادی، نسلی را بدون كار، و با آینده‌ا‌ی نامطمئن، تنها گذاشته است، موجی دیگر از مهاجرت اندلسی‌ها به نواحی دیگر اسپانیا و فراسوی آن را زمینه‌سازی می‌كند. به‌تدریج ممكن است فرد نسبت به این نكته آگاه شود كه مسئله‌ی مسكیتا همان‌قدر با حال ارتباط دارد كه با گذشته. درواقع این دو امر به‌طور اجتناب‌ناپذیری درهم‌تنیده‌اند. داستانِ پشت این قضیه از رشته‌های درهم‌تنیده‌ای ساخته شده است كه هر رشته‌اش را می‌توان، مستقیم یا غیرمستقیم، تا لایه‌های مختلف خود ساختمان دنبال كرد...




ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code