تهران شهر

تهرانِ پساكودتای 1332

نویسنده: مجید منصوررضایی دبیر پرونده
كودتای سال 1332 دومین كودتایی است كه تهران ظرف 33 سال شاهد آن است. پس از كودتای 1332 به‌طور مشخص تهران و زندگی در تهران چه تغییراتی را از سر می‌گذرانند؟...
 كودتای سال 1332 دومین كودتایی است كه تهران ظرف 33 سال شاهد آن است. پس از كودتای 1332 به‌طور مشخص تهران و زندگی در تهران چه تغییراتی را از سر می‌گذرانند؟
پیش از ورود به بحث اجازه می‌خواهم نطقه‌نظر خود را درباره‌ی شكل‌گیری تهران طرح كنم. بنده معتقدم تهران در تحلیل‌هایمان باید شهری جدید در نظر گرفته شود؛ شهری كه در مقایسه با شهرهای تاریخی ایران چون اصفهان، شیراز و كاشان بسیار جوان است. همچنین تهران را باید از جمله شهرهایی در نظر بگیریم كه به‌وسیله‌ی حكومت ساخته شده و انتخابش به‌عنوان پایتخت همواره یك تصمیم سیاسی بوده است. بنابراین تهران هیچگاه براساس دسته‌بندی‌های وبری، شهری مردمی شناخته نمی‌شود؛ بلكه یك شهر تمام‌قدْ سیاسی است. این وجهه‌ی سیاسیِ تهران همواره در قریب به دو قرن پایتختی این شهر، بر تمام وجوه سازنده و برسازنده‌ی تهران اثرگذار بوده است. به بیان دیگر نمی‌توان این عنصر معنابخش را از تهران حذف كرد؛ همانند شهرهای مذهبی كه نمی‌توان عامل مذهب یا شهرهای صنعتی كه نمی‌توان عامل صنعت را از آن‌ها حذف كرد.
موضوع قابل تأمل دیگر درباره‌ی تهران پیوند این شهر با مدرنیسم است. تهران همواره مركز اصلی حضور پدیده‌های مدرن در ایران بوده و این مهم در شكل‌گیری هویت شهر و مردمان تهران همواره اثرگذار بوده است. در مواجهه با تهران سه دوره‌ی شاخص قایل شناسایی است. اولی تهران طهماسبی كه به‌وسیله‌ی آقامحمدخان به پایتختی برگزیده می‌شود؛ اما تا دوره‌ی فتحعلی‌شاه در آن شاهد تغییر چشم‌گیری نیستیم. دومی تهران ناصری كه حدود و محدوه‌ی شهر گسترش می‌یابد و تهران با سویه‌های نویی همراه می‌شود. سومی تهران پهلوی است كه با روی كار آمدن رضاخان و انتقال قدرت از قاجار به پهلوی معنا می‌یابد. به‌هرحال رضا پهلوی می‌كوشد ایران (و در نسبتی با آن، تهران) را از شرایط اسفبار دوره‌ی قاجار خارج كند. با اشغال ایران به‌وسیله‌ی متفقین در سال 1320 و بركناری رضا پهلوی، محمدرضا پهلوی صاحب سلطنت می‌شود؛ اما تا سال 1332 عملا شاه قدرتی ندارد. در این دوره با ازبین‌رفتن تمركز و انضباط دوره‌ی پهلوی اول، بازیگران متعددی كه تا پیش از آن سركوب شده بودند یا مجال عرض اندام نداشتند، فرصت حضور در عرصه‌ی سیاسی و اجتماعی را می‌یابند. در این دوره حزب توده شكل می‌گیرد، مجلس قدرت زیادی دارد و سیاستمداران قدیمی و بانفوذی همچون قوام‌السلطنه و مصدق در عرصه حاضرند....



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code