اندیشه

دی.ان.ای آسـیب ‌دیده: خشونت علیه ابنیه

نویسنده: سوزان بابایی/ استاد موسسه‌ی هنر كورتالد برگردانِ پرهام كریمی
تاثیر تخریب ابنیه بر افرادی كه، بر خلاف رسانه، آن را به‌صورت واقعی در محل ملاحظه می‌كنند، چیست؟ آیا تخریب محیط تاثیرات روانی همچون استرس و ترس را با خود به همراه دارد؟ آیا ساختمان‌‌ها همچون انسان‌‌ها استحقاق محافظت دارند؟ چگونه می‌توان با گسترش رویكرد‌‌هایی مناسب از تخریب‌‌های گسترده‌ی ساختمان‌‌ها و ازمیان‌رفتن مردمی كه در آن‌‌ها زندگی می‌كنند، جلوگیری كرد؟
در طول جنگ ایران و عراق (از سپتامبر سال 1980 تا آگوست 1988)، جنگنده‌‌های صدام حسین تا شرق تهران پیش رفتند و آثار روانی بسیاری بر مردم ایران گذاشتند؛ اما همزمان این‌گونه حملات تاثیرات بسیار مهمی را نیز بر آثار ملی ایران گذاشته بود. تاآن‌جاكه من اطلاع دارم، در اصفهان بسیاری از این آثار در آن زمان صدمه دیدند. در 12 مارس سال 1984، مسجد جامع اصفهان و بازار میدان نقش جهان كه از سال 2012 در فهرست آثار جهانی قرار گرفته‌اند، بمباران شدند. در این حادثه بسیاری نیز جان خود را از دست دادند. این مكان‌‌ها برای اقتصاد شهر نیز بسیار مهم بودند و هنوز تاثیرات روانی این حادثه در خاطره‌ی مردم محلی وجود دارد. قسمت اعظم ساختمان مسجد تخریب و بخشی از محراب ساختمان در قسمت جنوب شرق نیز دچار آسیب‌های جدی شد (تصویر 1). فضا‌‌های با طاق پوشیده‌شده‌ی آجری مسجد كه خود شبستان مسجد را نیز شامل می‌شوند، نمونه‌‌هایی كامل از معماری دوران میانی اسلام به شمار می‌آیند.
این مسجد در قرن نهم میلادی بعد از حمله‌ی اعراب مسلمان در منطقه‌ی اصفهان ساخته شد و احتمال می‌رود روی آتشكده‌ی زرتشتیان ساخته شده باشد. مسجد جامع اصفهان بعد از قرن‌‌ها تغییر و بازسازی در طول تاریخ به‌صورت نمونه‌ای عالی از معماری ایرانی درآمده است. این بنای تاریخی همچنین نمونه‌ی مناسبی از بهترین فناوری و دكوراسیون زمان خود است و به‌عنوان مسجدی با چهار ایوان شناخته می‌شود (ایوان فضایی با طاق است كه از معماری دوران قبل از اسلام ایران به یادگار مانده است).1
تخریب و بازسازی مسجد تاثیر عمیقی بر روحیه‌ی مردم اصفهان گذاشت. من تجربه‌ی عمیق و تلخی از سفر اول خود به ایران در سال 1992 میلادی با هدف تحقیقات در مقطع دكتری دارم. در این سفر قسمت‌‌های بازسازی‌شده به‌وسیله‌ی متخصصان و افراد معمولی و رهگذر به من نشان داده می‌شد. این اخبار برای كسی كه از جهان خارج به‌منظور ثبت موضوع به آن نگاه می‌كرد، بسیار متفاوت بود. فردی كه از خارج به موضوع نگاه می‌كند، یا به همدردی می‌پردازد یا به‌منظور سوءاستفاده‌ی رسانه‌ای به تخریب ساختمان می‌نگرد. اصفهان در طول سال‌‌های جنگ میزبان جنگ‌زدگان بسیاری از استان خوزستان به‌ویژه از شهر‌‌های آبادان و خرمشهر بود. این شهرها هدف بمب‌‌های جنگنده‌‌های عراقی قرار گرفته بودند (تصاویر3 و4). درعین‌حال هیچ‌كس به خانواده‌‌هایی كه در آن زمان بی‌خانمان شده بودند، اشاره نمی‌كند. در میان آن‌ها من یك خانواده را با نام «طالبی» می‌شناختم (من با پسر ایشان، داریوش، بزرگ شدم). با گوش‌دادن به داستان‌‌های این خانواده‌‌ها در تهران و اصفهان، متوجه شدم كه آثار روانی این بمباران‌‌ها و تخریب ابنیه بسیار عمیق بوده است. برای مثال، جیغ‌زدن و گردهم‌آمدن خانواده‌‌ها در زیرزمین‌‌ها و جیغ كودكان و نوزادانی كه بعد از تولدشان، اضطراب بخشی از وجودشان شده بود، نشان‌دهنده‌ی ترس كودكان و نیز مادران در دوران بارداری بود...

      



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code