اندیشه

گفت وگوی اختصا صی

در كـارزار گفتمــان‌ها

نویسنده: سیدمجید میرنظامی دبیر بخش اندیشه
تجربه پروفسور ریتر به‌عنوان یک ناظر بی‌طرف‌، موقعیتی را فراهم می‌کند تا ضمن بهره‌مندی از اطلاعات و دریافت‌های این گروه از مستشرقان و ایران‌شناسان‌، درباره موارد اختلافی یا تردیدها به قضاوتی نسبتا بی‌طرف دست یابیم...
تجربه پروفسور ریتر به‌عنوان یک ناظر بی‌طرف‌، موقعیتی را فراهم می‌کند تا ضمن بهره‌مندی از اطلاعات و دریافت‌های این گروه از مستشرقان و ایران‌شناسان‌، درباره موارد اختلافی یا تردیدها به قضاوتی نسبتا بی‌طرف دست یابیم. ضمن این‌که یکی از موضوعات چالش‌برانگیز حوزه مطالعات معماری‌، روش‌شناسی است و باید در گفت‌وگو با این افراد مطرح شود. در پی گفت‌وگوی اول‌، گمان کردیم برخی سوالات هنوز بی‌جواب مانده‌اند؛ متن حاضر حاصل پرسش‌هایی درباره موضوعاتی چون روش‌های تحلیل معماری‌، سنت تاریخ‌نگاری معماری‌، مفهوم «ایران فرهنگی» و مساله «نظریه در معماری نامدرن ایران» است.
IMG_4027.jpg
پروفسور ریتر در زمستان سال گذشته‌، برای ایراد چند سخنرانی و آغاز فعالیت پژوهشی مشترکی با دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی به ایران آمد. این اتفاق فرصتی را فراهم آورد تا بتوانیم در دو سخنرانی ایشان شرکت کنیم. اولین سخنرانی درباره معماری کارخانه‌ای در وین بود؛ کارخانه‌ای که با ترکیب چند سبک معماری اسلامی ساخته شده بود. وی با دقت در تکنیک و طرح کاشی  نما و مناره کارخانه‌، ثابت کرد که طرح آن از طرح‌های «پاسکال کوست» اقتباس شده است؛ زیرا پاسکال کوست در طراحی بر اساس نمای ایوانِ گنبدخانه و مناره مدرسه چهارباغ‌، خطایی داشته است که در طرح نما و مناره کارخانه نیز دیده می‌شود. سخنرانی دوم نیز درباره نقاشی سردر قیصریه در میدان نقش جهان بود. وی در آن سخنرانی نیز‌، با دقت در جزئیات‌، نکات بسیاری را آشکار کرد. جزءنگری و دقت‌، مهم‌ترین درسی است که می‌توان از سخنرانی‌های پروفسور ریتر گرفت. این روحیه می‌تواند برای پژوهشگران ایرانی آموزنده باشد؛ چون متاسفانه اغلب صاحب‌نظران معماری ایران به‌جای اهتمام به  پژوهش‌هایی عمیق و جزئی‌، پیوسته سخنانی کلی درباره «معماری ایرانی» و «ما ایرانی‌ها» بر زبان می‌رانند. درسی که ریتر به ما می‌آموزد این است که در عین توجه به کلیت‌، از پژوهش‌های جزئی و عمیق نیز غافل نشویم و با دقت در موضوعات جزئی معماری‌، وجوه مغفول‌مانده‌ آن‌ها را آشکار کنیم.
در پایان سخنرانی دوم‌، فرصتی فراهم شد تا چند پرسش کلیدی و بنیادین را درباره تاریخ‌نگاری معماری ایران با او در میان بگذاریم. این پرسش‌ها و پاسخ‌ ریتر در کنار مصاحبه دکتر ایرج اسماعیل‌پور با وی آورده می‌شود تا خوانندگان بتوانند نظرات ایشان را‌، اختصاصا درباره مقولاتی چون رابطه فرم‌، معنا‌، سبک‌شناسی و معماری عامه‌، دریابند.
  •  ما در ایران سنت دیرینه‌ای در تاریخ‌نویسی داشته‌ایم؛ اما تاریخ معماری به معنای اخص آن نوشته نشده است. این سنت از غرب وارد شده است و ما می‌خواهیم چنین تاریخی را برای معماری کشورمان بنویسیم. در متون آكادمیك كشور ما چه نکاتی را می‌بینید؟
برای ارائه پاسخ خوب به این پرسش باید کمی فکر کرد. در متونی که در کشورهای خاورمیانه و نزدیک به آن نوشته می‌شوند‌، نكاتی را مشاهده می‌کنم. نکته اول این است که علاقه نویسندگان این مناطق به تاریخ کشورشان و همچنین تاریخ هنر و معماری آن‌، موجب نوشته‌شدن تاریخ‌های متفاوتی در ایران نسبت به مصر و ترکیه و دیگر کشورها شده است. آن‌چه در اکثر این نوشته‌ها دیده می‌شود‌، بی‌میلی نویسندگان به تفکر درباره تبادل آن‌دست ایده‌هایی در معماری است که به تبادل ایده‌ها بین این کشورها مرتبط است. اکثر این نوشته‌ها به چشم‌انداز ملی خود از تاریخ هنر و معماری دلبستگی نشان می‌دهند. البته این موضوع فهم‌پذیر است؛ چراکه ما نیز در اروپا تا اندازه‌ای همین کار را می‌کنیم. در آلمان علاقه بیشتری به تاریخ هنر و معماری آلمان دیده می‌شود؛ فرانسوی‌ها به معماری فرانسه علاقه بیشتری دارند و دیگر کشورها نیز به همین صورت. اما با کاربست این رویکرد چیزهایی از دست می‌رود‌، مخصوصا درباره دوره‌های تاریخی؛ زیرا معماری همواره برای کسانی بوده است که پول در اختیار داشته‌اند.
بنابراین ما آن جنبه از ایده‌هایی را که از «درباری» بیرون از ایران وارد شده‌اند‌، از دست می‌دهیم و این جنبه در نوشته‌های ایرانیان درباره هنر و معماری به‌خوبی پوشش داده نمی‌شود؛ چنانچه در آموزش هنر و معماری نیز مغفول می‌ماند.
من پی برده‌ام که عموما تاریخ هنر و معماری در این‌جا درون چارچوب ملی تصور می‌شود. می‌توان گفت‌، اکنون نوشتن درباره تاریخ معماری ایران جالب است. من فکر می‌کنم در حال حاضر تعدادی کتاب خوب وجود دارد که مطالب آن‌ها عموما براساس «گونه» سازماندهی شده‌اند؛ اما نه به‌طور دقیق. بهتر است بگویم که آن نویسندگان فقط کارکرد را دنبال کرده‌اند؛ مثلا کارکردی به نام مسجد را دنبال کرده‌اند‌، نه گونه‌های معماری مسجد را؛ زیرا گونه‌های مختلفی از مسجد وجود دارد...



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code